Dane statystyczne Urzędu Patentowego RP wskazują na to, że w polskich uczelniach i innych placówkach naukowych powstaje prawie połowa wynalazków, zgłaszanych przez wszystkie polskie podmioty do ochrony patentowej. Środowisko naukowe jest zatem jednym z najważniejszych źródeł innowacji technicznych w naszym kraju.
Mając świadomość znaczenia tego środowiska dla kształtowania polskiej gospodarki opartej na wiedzy, Urząd Patentowy RP kieruje swe przedsięwzięcia, upowszechniające wiedzę na temat ochrony własności przemysłowej, w znacznej mierze do rektorów, pracowników naukowych i dydaktycznych oraz studentów polskich uczelni. W ostatnich latach, we współpracy z UP PR, również resort nauki podjął kilka inicjatyw, których celem było kształtowanie kultury innowacyjności w środowisku akademickim poprzez zachęcanie go do korzystania z ochrony własności przemysłowej zarówno w kraju, jak i za granicą. W szczególności chodzi o wprowadzenie zagadnień ochrony własności intelektualnej (IP) do obligatoryjnych standardów kształcenia na poszczególnych kierunkach studiów wyższych, podwyższenie wartości parametrów związanych z własnością przemysłową w okresowej ocenie jednostek naukowych oraz programy „Patent Plus” i „Kreator innowacyjności”, a także poddziałanie 1.3.2. Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka - Wsparcie ochrony własności przemysłowej tworzonej w jednostkach naukowych w wyniku prac B+R.
Działania podjęte przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego dopełnia kolejne przedsięwzięcie Urzędu Patentowego – inicjatywa wprowadzenia nowego kryterium „innowacyjności” do prestiżowego rankingu szkół wyższych, przeprowadzanego od dziesięciu lat przez Fundację Edukacyjną „Perspektywy” i dziennik „Rzeczpospolita”. Decyzję o uzupełnieniu kryteriów oceny badania rankingowego o zagadnienia innowacyjności podjęła kapituła rankingu z inspiracji Prezesa Urzędu Patentowego RP – dr Alicji Adamczak, która od ubiegłego roku jest jej członkiem. Zaś w pracach nad szczegółowym opracowaniem kryteriów badania oraz formularzy ankietowych dla uczelni w zakresie zagadnień innowacyjności brali również udział pracownicy Wydziału Promocji i Wspierania Innowacyjności.
Rankingi można tworzyć w różnych celach, od których zależy zarówno dobór kryteriów, jak i ich waga procentowa. Dla przykładu, słynny Ranking Szanghajski odnosi się do pozycji uczelni w świecie naukowym, dlatego bierze pod uwagę m. in. liczbę noblistów wśród absolwentów i pracowników uczelni oraz publikacje i cytowania. Ranking „Perspektyw” i „Rzeczypospolitej” jest dedykowany przede wszystkim kandydatom na studia wyższe. „Corocznie w maju kolejne odsłony naszego rankingu rozpalają emocje środowiska akademickiego” – twierdzi Waldemar Siwiński, Prezes Fundacji „Perspektywy” – „Z równie wielkimi emocjami czekają na tę publikacje młodzi ludzie i ich rodzice. Zdajemy sobie sprawę, ze w wielu przypadkach miejsce uczelni w rankingu jest jednym z czynników decydujących o wyborze studiów”.
Fundacja „Perspektywy” odpowiada za przygotowanie i przeprowadzenie badania rankingowego oraz za zebranie i weryfikację niezbędnych danych ze wszystkich polskich szkół wyższych. Jednak zasady, na podstawie których formułowana jest ocena poszczególnych uczelni, określa niezależna kapituła. W jej skład wchodzą przedstawiciele różnych dziedzin nauki i ośrodków akademickich, reprezentanci środowisk biznesowych, mediów oraz administracji publicznej. Aktualnie honorowym przewodniczącym kapituły rankingu jest prof. Marek Safian, były Prezes Trybunału Konstytucyjnego, a obecnie sędzia Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Członkami kapituły, oprócz Prezes UP PR - dr Alicji Adamczak, są m.in. Dyrektor Narodowego Centrum Badań i Rozwoju – prof. Bogusław Smólski, Przewodniczący Państwowej Komisji Akredytacyjnej – prof. Marek Rocki, były Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego – prof. Franciszek Ziejka, były Rektor Akademii Medycznej w Warszawie – prof. Tadeusz Tołłoczko oraz Zastępca Redaktora Naczelnego „Rzeczypospolitej” – Piotr Gabryel.
Dotychczas na kryteria oceny badania rankingowego składały się cztery grupy wskaźników, dotyczących kwestii o największym znaczeniu z punktu widzenia maturzystów, podejmujących decyzję o wyborze uczelni i kierunku studiów. Wskaźnikami tymi są: (1)„siła naukowa” uczelni, na którą wpływ miały liczba publikacji, uprawnienia do nadawania stopni naukowych oraz liczba doktorantów; (2) „prestiż uczleni”, o którym decydują preferencje pracodawców i kadry akademickiej; (3) „warunki studiowania”, czyli m. in. łatwość dostępu do kadry naukowo-dydaktycznej, szeroko rozumiana infrastruktura uczelniana oraz aktywność życia studenckiego; (4) „umiędzynarodowienie”, czyli programy studiów w językach obcych i wymiana międzynarodowa. Tegoroczną edycję rankingu wzbogacono o nowy wskaźnik – „innowacyjność uczelni”. Kryterium to dotyczy przede wszystkim liczby dokonanych przez uczelnię zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych oraz liczby udzielonych jej patentów i praw ochronnych. Przy ocenie innowacyjności poszczególnych szkół wyższych wzięto także pod uwagę efektywność pozyskiwania ze źródeł zewnętrznych środków finansowych na badania naukowe oraz udział w programach ramowych Unii Europejskiej.
Choć uzyskanie patentu lub prawa ochronnego nie powinno być postrzegane, zwłaszcza w środowisku naukowym, jako cel sam w sobie, lecz jako etap w procesie transferu technologii z nauki do przemysłu, to z pewnością działania zachęcające jednostki naukowe do korzystania z ochrony własności przemysłowej mogą przyczynić się do podniesienia poziomu innowacyjności rezultatów prac badawczych, prowadzonych w placówkach naukowych. Sprzyjać temu będzie w szczególności upowszechnianie wśród uczelnianych twórców umiejętności prowadzenia poszukiwań w światowym stanie techniki, w tym korzystania z zasobów literatury patentowej, które powinny poprzedzać rozpoczęcie projektów badawczych z zakresu techniki. W wielu szkołach wyższych podjęto również prace nad uregulowaniem zasad zarządzania własnością intelektualną oraz korzystania z powstających w uczelni dóbr intelektualnych, co również przyczyni się do dalszego rozwoju kultury innowacyjności w środowisku akademickim, a pośrednio także w środowisku przedsiębiorców - absolwentów szkół wyższych.
Szczegółowe informacje dotyczące rankingu polskich szkół wyższych dostępne są na stronie www.perspektywy.pl.
„Skuteczne Otoczenie Innowacyjnego Biznesu” jest inicjatywą realizowaną w ramach projektu systemowego PARP „Rozwój zasobów ludzkich poprzez promowanie wiedzy, transfer i upowszechnianie innowacji”, współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego ze środków Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, Priorytet II, Poddziałanie 2.1.3.
Justyna Siwińska
Portal Innowacji www.pi.gov.pl
